28 October, 2013

ਗੁਰ ਮਤਿ ਦੇ ਦੀਵੇ


ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੇ ਅੰਦਰ ਵਿਸਾਖੀ ਅਤੇ ਦਿਵਾਲੀ ਦੋ ਤਿਉਹਾਰ ਗੁਰੂ ਕਾਲ ਤੋਂ ਮਨਾਏ ਜਾਦੇਂ ਹਨ।ਇ੍ਹਨਾਂ ਮੇਲਿਆਂ ਨੂੰ ਮਨਾਉਣ ਦਾ ਕਾਰਣ ਇਹ ਸੀ ਕਿ ਸੰਗਤਾਂ ਦਾ ਇਕੱਠ ਗੁਰੂ ਘੱਰ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤਾਤ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇ ਤੇ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਨਾਮ ਲੇਵਾ ਅਪਣੇ ਗੁਰਸਿਖ ਭਰਾਂਵਾ ਨੂੰ ਮਿਲ ਕੇ ਇਕ ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਪਿਆਰ ਦੀ ਸਾਂਝ ਪਾ ਸਕਣ।ਇਹ ਇਕੱਠ  ਸਿਖੀ  ਦੇ ਪ੍ਰਚਾਰ ਵਿੱਚ ਭੀ ਸਹਾਇਕ ਹੁੰਦੇ ਸਨ।ਸਿਖਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਪਰ ਪਿਆਰ ਭੀ ਵਧਾਉਦੇ ਸਨ।ਸਿਖ ਧਰਮ ਅੰਦਰ ਵਿਸਾਖੀ ਦਾ ਇਕੱਠ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਤੋਂ ਅਰੰਭ ਹੋਇਆ।ਦਿਵਾਲੀ ਦਾ ਤਿਉਹਾਰ ਮੀਰੀ ਪੀਰੀ ਦੇ ਮਾਲਕ ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਨੇ ਗਵਾਲੀਅਰ ਦੇ ਕਿਲੇ ਵਿਚੋਂ ਰਿਹਾਅ ਹੋ ਕੇ ਅਮਿੰ੍ਰਤਸਰ ਆ ਕੇ ਮਨਾਉਣਾ ਅਰੰਭ ਕੀਤਾ।ਪਹਿਲਾਂ ਦੀਵਾਲੀ ਦਾ ਇਕੱਠ ਗੁਰੂ ਘੱਰ ਵਿੱਚ ਨਹੀ ਸੀ ਹੋਇਆ ਕਰਦਾ। ਇਸਦਾ ਕਾਰਨ ਇਹ ਸੀ ਕਿ ਵਕਤ ਦੀ ਹਕੂਮਤ ਦੇ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਜਹਾਂਗੀਰ ਨੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਨੂੰ ੧੬੦੯ ਵਿੱਚ ਦਿਲੀ ਮੰਗਵਾਂ ਕਿ ਕੈਦ ਕਰਕੇ ਗਵਾਲੀਅਰ ਦੇ ਕਿਲੇ ਵਿੱਚ ਭੇਜ ਦਿਤਾ।ਜਿਥੋਂ ਕਿਤੇ ਕਦੇ ਵਾਪਸ ਆਉਣ ਦੀ ਉਮੈਦ ਨਹੀ ਸੀ ਰੱਖੀ ਜਾਦੀ ।ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਸਬੂਤ ਪਹਿਲਾਂ ਕੈਦ ਕੀਤੇ ਬਵੰਜਾਂ ਰਾਜਿਆਂ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਸਾਡੇ ਸਾਹਮਣੇ ਹੈ। ਜੋ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਅਕਬਰ ਨੇ ਕੈਦ ਕੀਤੇ ਸਨ ਤੇ ਇਸ ਵਕਤ ਹਕੂਮਤ ਜਹਾਂਗੀਰ ਦੀ ਅਰੰਭ ਹੋ ਚੁਕੀ ਸੀ।ਇਨ੍ਹਾਂ ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਵਾਰਾ ਦੀ ਕੋਈ ਅਪੀਲ ,ਵਕੀਲਾਂ ਦੀ ਦਲੀਲ, ਨਾ ਅਕਬਰ ਦੇ ਦਰਬਾਰ ੱਿਵਚ ਤੇ ਨਾ ਹੀ ਜਹਾਗੀਰ ਦੇ ਦਰਬਾਰ ਵਿੱਚ ਚੱਲ ਸਕੀ ਸੀ।ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦਾ ਆਪ ਇਸ ਕਿਲੇ ਵਿੱਚੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋਣਾ ਤੇ ਬਵੰਜਾਂ ਰਾਜਿਆਂ ਨੂੰ ਭੀ ਮੁਕਤ ਕਰਵਾ ਦੇਣਾ ਇਕ ਬਹੁਤ ਵਡੀਗੱਲ ਸੀ।
  ੧੬੧੨ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਤਿੰਨ ਸਾਲਾ ਬਾਅਦ ਸ੍ਰੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ  ਸਾਹਿਬ ਆਏ ਸਨ। ਤੇ ਉਹ ਸੰਗਤਾਂ ਜਿਨਾਂ੍ਹ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮਹਿਬੂਬ ਪਿਆਰੇ ਸਤਿਗੁਰੂ ਜੀ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਵਾਸਤੇ ਕਿਤਨਾਂ ਜ਼ਫ਼ਰ ਜਾਲ ਕੇ ਗਵਾਲੀਅਰ ਪਹੁੰਚਕੇ ਭੀ ਗੁਰੂ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਦਿਦਾਰੇ ਨਹੀ ਸਨ ਕਰ ਸਕੀਆਂ। ਅੱਜ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਪਿਆਰਾ ਇਤਨੇ ਸਮੇ ਬਾਅਦ ਘੱਰ ਆਇਆ ਹੋਵੇ ਤੇ ਸੰਗਤਾਂ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਣ ਵਾਸਤੇ ਨਾਂ ਪਹੁੰਚਨ? ਇਧਰ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਭੀ ਅਪਣੀਆਂ ਪਿਆਰੀਆ ਸੰਗਤਾਂ ਵਾਸਤੇ ਅਥਾਹ ਪਿਆਰ ਸੀ।ਗੁਰੂ ਦਾ ਪਿਆਰ ਕਿਸੇ ਪਤੰਗੇ ਵਰਗਾ ਜਾਂ  ਜਾਂ ਭੌਰੇ ਵਰਗਾ ਨਹੀ ਜੋ ਇਕ ਪਾਸੇ ਵਾਲਾ ਹੋਵੇ ਗੁਰੂ ਦਾ ਪਿਆਰ ਦੋ ਪਾਸੀ ਹੈ।ਭਾਈ ਸਾਹਿਬ ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਜੀ ਨੇ ਇਕ ਬਹੁਤ ਸੁੰਦਰ ਸਵੈਯਾ ਇਸ ਸਬੰਧੀ ਉਚਾਰਨ ਕੀਤਾ ਹੈ।
 ਦੀਪਕ ਪੈ ਆਵਤ ਪਤੰਗ ਪ੍ਰੀਤ ਰੀਤ ਲਗਿ ,ਦੀਪ ਕਰ ਮਹਾ ਬਿਪਰੀਤ ਮਿਲੇ ਜਾਰਿ ਹੈ॥
ਅਲਿ ਚਲਿ ਆਵਤ ਕਮਲ ਪੈ ਸਨੇਹ ਕਰਿ, ਕਮਲ ਸੰਪਟ ਬਾਂਧਿ ਪ੍ਰਾਨ ਪ੍ਰਹਾਰ ਹੈ॥
ਮਨ ਬਚ ਕ੍ਰਮ ਜਲ ਮੀਨ ਲਿਵਲੀਨ ਗਤਿ,ਬਿਛਰਤ ਰਾਖਿ ਨ ਸਕਤ ਗਹਿ ਡਾਰਿ ਹੈ।
ਦੁਕਦਾਈ ਪ੍ਰੀਤ ਕੀ ਪ੍ਰਤੀਤ ਕੈ ਮਰੈ, ਨ ਟਰੈ, ਗੁਰਸਿਖ ਸੁਖਦਾਈ ਪ੍ਰੀਤ ਕਿਉਂ ਬਿਸਾਰਿ ਹੈ॥
   ਦੇ ਸੁਭਾਅ ਅਨੁਸਾਰ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਭੀ ਅਪਣੇ ਪਿਆਰਿਆਂ ਨੂੰ ਮਿਲਨਾਂ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਂਂਨ।  ਦੀਵਾਲੀ ਨੇੜੈ ਆ ਰਹੀ ਸੀ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਨੇ ਇਸੇ ਦੀਵਾਲੀ ਤੇ ਹੀ ਇਕੱਠ ਕਰਨ ਦਾ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਬਣਾ ਲਿਆ।ਨਾ ਕਿ ਉਸ ਦਿਨ ਹੀ ਦਿਵਾਲੀ ਸੀ ? ਸੰਗਤਾਂ ਨੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਪਿਆਰ ਦਾ ਅਨੰਦ ਮਾਣਿਆ ਖੁਸ਼ੀਆਂ ਮਨਾਈਆਂ ਬਚਨ ਬਿਲਾਸ ਹੋਏ ਗੁਰੂ ਦੀਆਂ ਅਸੀਸਾਂ ਲੈ ਕੈ ਸੰਗਤਾਂ ਵਾਪਸ ਆਪੋ ਆਪਣੇ ਘਰਾਂ ਨੂੰ ਪਰਤ ਗਈਆਂ।ਤੇ ਇਸੇ ਤਰਾਂ੍ਹ  ਹੀ ਫਿਰ ਅਗਲੇ ਸਾਲ ਇਕੱਠ ਹੋਏ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਬਚਨਾਂ ਨਾਲ ਸਾਂਝ ਪਾਈ  ਗੁਰ ਉਪਦੇਸ਼ ਸੁਣਿਆ ਤੇ ਮੰਨਿਆ ਤੇ ਮੰਨ ਵਿੱਚ ਵਸਾਇਆ।ਜੋ ਇਕ ਸਿੱਖ ਲਈ ਹੁਕਮ ਹੈ।
  ਕੀ ਗੁਰੂ ਦਾ ਹੁਕਮ ਹੈ ਕਿ ਆਹ ਦੀਵੇ ਬਾਲੋ ਆਤਸ਼ਬਾਜ਼ੀ ਚਲਾਓ ਗੁਰੂ ਪਿਆਰਿਓ ਇਹ ਤਾਂ ਬਾਹਰ ਦੀ ਖੁਸੀ ਹੈ । ਇਹ ਤਾਂ ਬਾਹਰ ਦੀ ਲਾਈਟ ਹੈ,ਕੀ ਇਹ ਰੋਸ਼ਨੀ ਕਰਨ ਦਾ ਸਾਨੂੰ ਗੁਰੂ ਨੇ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿਤਾ ਸੀ।ਇਤਿਹਾਸ ਉਹ ਜੋ ਬਾਣੀ ਨਾਲ ਮੇਲ ਖਾਏ ,ਫਿਰਗੁਰੂ ਤਾਂ ਬਾਣੀ ਰਾਹੀ ਕਹਿ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਸਤਿਗੁਰ ਸਬਦਿ ਉਜਾਰੋ ਦੀਪਾ॥
ਬਿਨਸਿਓ ਅੰਧਕਾਰ ਤਿਹ ਮੰਦਰ ਰਤਨ ਕੋਠੜੀ ਖੁਲੀ ਅਨੂਪਾ॥ਰਾਗ ਬਿਲਾ:੫॥੮੨੧॥ਪੰਨਾਂ
 ਗੁਰੂ ਪਿਆਰਿਓ ਸਬਦ ਦਾ ਦੀਵਾ ਅਪਣੇ ਅੰਦਰ ਬਾਲੋ । ਜਿਸ ਨਾਲ ਅਗਿਆਨਤਾ ਦਾ ਅੰਧੇਰਾ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ।ਗੁਰੂ ਤਾਂ ਕਹਿ ਰਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਬਾਹਰ ਦੇ  ਦੀਵੇ ਤੂੰ ਜਿਤਨੇ ਮਰਜੀ ਬਾਲ ਲੈ ।ਸੱਭ ਤੋ ਵਡੇ ਦੀਵੇ ਸੂਰਜ ਤੇ ਚੰਦਰਮਾਂ ਹਨ ਜੋ ਦਿਨ ਰਾਤ ਹੀ ਬਲਦੇ ਹਨ ਇਹਨਾਂ ਵਰਗੇ ਇਕ ਨਹੀ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਭੀ ਬਾਲ ਲਵੇ ਤਾਂ ਬਾਹਰ ਦਾ ਚਾਣਨ ਤਾਂ ਵੱਧ ਜਾਏਗਾ ਪਰ ਤੇਰੇ ਅੰਦਰ ਹਨੇਰਾ ਹੀ ਰਹੇਗਾ।ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਜੀ ਆਸਾ ਜੀ ਦੀ ਵਾਰ ਵਿੱਚ ਕਹਿ ਰਹੇ ਹਨ।
ਜੇ ਸਉ ਚੰਦਾ ਉਗਵਹਿ ਸੂਰਜ ਚੜਹਿ ਹਜਾਰ॥
ਏਤੇ ਚਾਣਨ ਹੋਦਿੰਆਂ ਗੁਰ ਬਿਨ ਘੋਰ ਅੰਧਾਰ॥ ਪੰਨਾਂ ੪੬੨॥ਵਾਰ ਆਸਾ॥
ਕਿਉਕਿ ਗੁਰੂ ਖੁਦ ਇਕ ਦੀਵਾ ਹੈ ਜਿਸ  ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ ਆਮ ਦੀਵਾ ਤਾਂ ਜਿਥੇ ਬਾਲਿਆ ਜਾਵੇ ਉਥੇ ਹੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ॥ ਪਰ ਗੁਰੂ ਰੂਪੀ ਦੀਵੇ ਬਾਰੇ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਫੁਰਮਾਂ ਰਹੇ ਹਨ।
ਗੁਰ ਦਾਤਾ ਗੁਰ ਹਿਵੈ ਘਰਿ ਗੁਰ ਦੀਪਕ ਤਿਹੁ ਲੋਇ॥
ਦੀਵਾ ਬਲੈ ਅੰਧੈਰਾ ਜਾਇ॥ਸੂਹੀ ਦੀ ਵਾਰ॥
ਗੁਰ ਕਾ ਸਬਦ ਕਰਿ ਦੀਪਕੋ,ਇਹ ਸਤ ਕੀ ਸੇਜ ਵਿਛਾਇ ਰੀ॥ਆਸਾ ਮ:੫॥੪੦੦॥ਪੰਨਾ
ਦੀਪਕ ਸਬਦ ਵਿਗਾਸਿਆ ਰਾਮ ਨਾਮ ਉਰਹਾਰੁ॥ਸ੍ਰੀ ਰਾਗ  ਮ: ੧॥੫੪॥ਪੰਨਾਂ
ਸਬਦੈ ਸੁਹਾਵੈ ਤਾਪਤਿ ਪਾਵੈ ਦੀਪਕ ਦੇਹ ਉਜਾਰੈ ॥੨੪੩॥
ਸੋ ਗੁਰੂ ਪਿਆਰਿਓ ਗੁਰੂ ਕਿਤੇ ਭੀ ਸਾਨੂੰ ਬਾਹਰੀ ਦੀਵੇ ਬਾਲਨ ਦਾ ਉਪਦੇਸ਼ ਨਹੀ ਦੇਦਾਂ  ਗੁਰੂ ਤੇ ਜਦੋਂ ਭੀ ਗੱਲ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅੰਦਰ ਆਤਮੇ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਪੰਚਮ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਰਾਗ ਸੋਰਠਿ ਪੰਨਾਂ - ੬੦੯ ਤੇ ਕਹਿ ਰਹੇ ਹਨ ।
ਗੁਰ ਪੂਰਾ ਭੇਟਿਓ ਵਡਭਾਗੀ ਮਨਹਿ ਭਇਆ ਪਰਗਾਸਾ॥
ਕੋਇ ਨ ਪਹੂੰਚਨ ਹਾਰਾ ਦੂਜਾ ,ਅਪਨੇ ਸਾਹਿਬ ਕਾ ਭਰਵਾਸਾ॥
ਦੀਵਾਲੀ ਸੱਭ ਨੂੰ ਮੁਬਾਰਕ ਜੇ ਸਾਨੂੰ ਅੰਦਰ ਦਾ ਦੀਵਾ ਬਾਲਨਾ ਆ ਜਾਵੇ।ਅਸੀ ਅਪਣੇ ਮਨ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਦੀ ਮਤਿ ਨਾਲ ਰੋਸ਼ਨ ਕਰਕੇ ਹੋਰਨਾਂ ਦੇ ਬੁਝੇ ਹੋਏ ਦੀਵੇ ਜਗਾ ਸਕੀਏ।
ਦੀਪਕ ਤੇ ਦੀਪਕ ਪ੍ਰਗਾਸਿਆ ਤ੍ਰਿਭਵਨ ਜੋਤਿ ਦਿਖਾਈ॥ਰਾਗ ਰਾਮਕਲੀ ਮ:੧॥
  ਜਗਦੇ ਦੀਵੇ ਤੋਂ ਬੁਝੈ ਦੀਵੇ ਨੂੰ ਜਗਾ ਕਿ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੇ ਪੰਥ ਵਿੱਚ ਰੋਸ਼ਨੀ ਦਾ ਹੋਰ ਵਾਧਾ ਕਰੀਏ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਜਗਦਾ ਦੀਵਾ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਹਨ ਜਿਨਾਂ੍ਹ ਦੀ ਬਾਣੀ ਤੋਂ ਉਪਦੇਸ਼  ਲੈ ਕੇ ਸੱਚ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਦੇ ਪਾਂਧੀ ਬਣਨਾ ਹੈ॥ਗੁਰੂ ਸੱਭ ਦਾ ਭਲਾ ਕਰਣ ਜੀ॥
ਪ੍ਰਕਰਣ ਲਿਖਿਆ ੪ਅਕਤੂਬਰ ੨੦੧੩-੧੦-੦੪
ਦਲੇਰ ਸਿੰਘ ਜੋਸ਼ 0091-9888151686

No comments:

Post a Comment