28 October, 2013

ਕਪਿ ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਸਮੀਖਿਆ


ਬਾਣੀ ਗਿਆਨ ਦਾ ਅਥਾਹ ਸਮੁੰਦਰ ਹੈ।ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਗਿਆਨ ,ਕਰਤਾਰ ਦਾ ਗਿਆਨ ਬਾਣੀ ਰਾਹੀਂ ਹੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਣਾ ਹੈ।ਜਿਤਨੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਧੰਨ ਗੁਰੁ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਪੜ੍ਹਨ ਦਾ ਸਦਕਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਉਤਨੀ ਕਿਸੇ ਭੀ ਦੁਨੀਆਂ ਦੇ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਗ੍ਰੰਥ ਨੂੰ ਪੜਿਆਂ ਨਹੀ ਹੁੰਦੀ।ਇਸ ਲਈ ਮਨੁਖ ਨੂੰ ਜਿੰਦਗੀ ਵਿਚ ਜਿਤਨਾਂ ਸਮਾਂ ਭੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾਂ ਹੈ,ਉਹ ਸਮਾਂ ਬਾਣੀ ਪੜ੍ਹਨ ਵਿਚ ਲਾਵੇ ਤਾਂ ਮੈ ਸਮਝਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਮਨੁਖ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਭਰਮ ਭੁਲੇਖਿਆਂ ਦਾ ਉਤਰ ਇਸ ਜੀਵ ਨੂੰ ਬਾਣੀ ਵਿਚੋਂ ਹੀ ਮਿਲ ਜਾਵੇਗਾ।ਪਿਛਲੇ ਦਿਨੀ ਵਿਚ ਇਕ ਖਬਰ ਆਈ ਸੀ ਕਿ ਕਿਸੇ ਅਨਧਰਮ ਦੇ ਬੰਦੇ ਨੇ ਗੁਰੁ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ ਤੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਪ੍ਰਭਾਵਤ ਹੋਇਆ। ਦਾਸ ਅੱਜ ੨੮/੦੭/੨੦੧੩ ਐਤਵਾਰ ਸਵੇਰ ਦੇ ਨਿਤਨੇਮ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕੁਝ ਅੰਗ ਸਹਿਜ  ਪਾਠ ਦੇ ਕਰ ਰਹਿਆਂ ਸੀ ਕਿ ਬਾਬਾ ਫਰੀਦ ਜੀ ਦੇ ਸਲੋਕ ਜੋ ਸਿਰ ਸਾਈ ਨ ਨਿਵੈ ਸੋ ਸਿਰ ਕਪਿ ਉਤਾਰਿ॥੧੩੮੧॥ ਸਲੋਕ ਨੰ:੭੧  ਪੱੜ ਰਿਹਾਂ ਸਾਂ ਤਾਂ ਭਗਤ ਕਬੀਰ ਜੀ ਦੇ ਸ਼ਬਦ ਭ੍ਰਮਤ ਫਿਰਤ ਤੇਲਕ ਕੇ ਕਪਿ ਜਿਉਂ(੫੨੪) ਸਾਹਮਣੇ ਆ ਗਿਆ।ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਦੋਵਾਂ ਸ਼ਬਦਾ ਵਿਚ ਕਪਿ ਸ਼ਬਦ ਆਇਆ ਹੈ। ਮਨ ਸੋਚਨ ਲਗ ਪਿਆ ਕਿ ਸ਼ਬਦ ਤਾਂ ਕਪਿ ਹੀ ਹੈ ਪਰ ਦੋਵਾਂ ਥਾਂਵਾ ਤੇ ਅਰਥ ਇਕੋ ਜਿਹਾ ਨਹੀ ਲਗ ਰਿਹਾ ਦੋਵਾਂ ਪੰਗਤੀਆਂ ਦਾ ਅਰਥ ਭਾਵ ਵਖਰਾ ੨ ਹੈ।ਬਸ ਵਿਚਾਰ ਕੇ ਪਾਠ ਕਰਨ ਦਾ ਲਾਹਾ ਇਹੋ ਹੀ ਕਿ ਸਤਿਗੁਰੂ ਆਪ ਜੀ ਨੂੰ ਫਿਰ ਸੋਝੀ ਬਖਸ਼ ਦੇ ਹਨ ਜੀ।
  ਸੋ ਗੁਰੁ ਪਿਆਰਿਓ ਆਓ ਅੱਜ ਅਸੀ ਇਸੇ ਸਬਦ ਦੇ ਅਧਾਰ ਤੇ ਹੀ ਸਤਿਗੁਰਾਂ ਦੀ ਬਖਸ਼ੀ ਮੱਤ ਅਨੁਸਾਰ ਕੁਝ ਵਿਚਾਰ ਸਾਂਝੀ ਕਰਾਂਗੇ।ਕੱਪ ਸ਼ਬਦ ਦੇ ਮੂਲ ਰੂਪ ਵਾਲੇ ਪਾਸੇ ਜਾਈਏ ਤਾਂ ਇਹ ਸਬਦ ਇੰਗਲਿਸ਼ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਚੋਂ ਆਇਆ ਲਗਦਾ ਹੈ।ਜਿਸਦਾ ਰੂਪ ਹੈ "ਚੁਪ"
ਜੋ ਅਸੀ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਦੀ ਬੋਲੀ ਵਿਚ ਵਰਤਦੇ ਹਾਂ ਇਕ ਕੱਪ ਚਾਹ ਮੇਰੇ ਲਈ ਬਣਾ ਦੇਵੋ ਜੀ । ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਸਾਡੀ ਬੋਲੀ ਦਾ ਅੰਗ ਹੀ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ।ਚਾਹੇ ਪੜਿਆ ਅਨਪੜਿਆ ਸ਼ਬਦ ਕੱਪ ਹੀ ਵਰਤੇਗਾ। ਪਰ ਗੁਰਬਾਣੀ ਅੰਦਰ ਆਏ ਇਸ ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਰੂਪ ਅਤੇ ਅਰਥ ਦੋਵੇ ਹੀ ਵੱਖਰੇ ਵਖਰੇ ਹਨ। ਕਪਿ ਸ਼ਬਦ ਬਾਣੀ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ ਤਿੰਨ ਵਾਰ ਹੀ ਆਇਆ ਹੈ। ਤਿੰਨੇ ਵਾਰ ਤਿੰਨ ਵੱਖਰੇ ਅਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਆਇਆ ਹੈ।
ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਪੰਨਾਂ- ੩੩੬  ਰਾਗ ਆਸਾ ਵਿੱਚ ਭਗਤ ਕਬੀਰ ਜੀ ਦੇ ਸਬਦ "ਜਿਉ ਕਪਿ ਕੇ ਕਰਿ ਮੁਸਟਿ ਚਨਨ ਕੀ ਲੁਬਧਿ ਨ ਤਿਆਗ ਦਇਓ॥"
ਦੂਸਰੀ ਵਾਰ ਬਲਦ ਦੇ ਅਰਥ ਵਿਚ ਭਗਤ ਕਬੀਰ ਜੀ ਨੇ ਰਾਗ ਗੂਜਰੀ ਵਿੱਚ ਇਸਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਹੈ।
"ਭ੍ਰਮਤ ਫਿਰਤ ਤੇਲਕ ਕੇ ਕਪਿ ਜਿਉਂ ਗਤਿ ਬਿਨ ਰੈਨਿ ਬਿਹਈ ਹੈ॥" ਪੰਨਾਂ- ੫੨੪॥
ਅਤੇ ਤੀਸਰੀ ਵਾਰ ਇਸ ਸ਼ਬਦ ਨੂੰ ਬਾਬਾ ਫਰੀਦ ਜੀ ਨੇ ਕੱਟਨ ਵੱਢਣ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਹੈ।ਜਿਸ ਵਿਚ ਬਚਨ ਕੀਤਾ ਕਿ ਜੋ ਸਿਰ ਪ੍ਰਮਾਤਮਾ ਅਗੇ ਝੁਕਦਾ ਨਹੀ ਉਸ ਸਿਰ ਨੂੰ ਧੜ ਨਾਲੋਂ ਵੱਢ ਕੇ ਅਲੱਗ ਕਰ ਦੇਵੋ।ਆਪ ਜੀ ਦੇ ਸਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਆਇਆ ਹੈ।
"ਉਠਿ ਫਰੀਦਾ ਉਜੂ ਸਾਜਿ ਸੁਬਹ ਨਿਵਾਜੁ ਗੁਜਾਰਿ॥
ਜੋ ਸਿਰੁ ਸਾਂਈ ਨਾ ਨਿਵੈ ਸੋ ਸਿਰੁ ਕਪਿ ਉਤਾਰਿ॥੧੩੮੧ਪੰਨਾਂ॥੭੧॥"
     ਸੋ ਸਾਨੂੰ ਸਬਦ ਸਰੂਪ ਤਾਂ ਇਕੋ ਵਰਗਾ ਹੀ ਲਗੇਗਾ ਪਰ ਅਰਥ ਵਖਰਾ ੨ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ ਇਹ ਸਾਰਾ ਗਿਆਨ ਬਾਣੀ ਪੜਿਆ ਹੀ ਪਰਾਪਤ ਹੋਵੇਗਾ।ਬਾਵਨ ਅਖਰੀ  ਵਿਚ ਭਗਤ ਕਬੀਰ ਜੀ ਬੜੀ ਪਿਆਰੀ ਗਲ ਲਿਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ਹੇ ਬੰਦੇ ਅਪਣੀ ਮੱਤ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਕੁਝ ਧਾਰਮਿਕ ਪੁਸਤਕਾਂ ਪੜਿਆ ਕਰ।ਬਚਨ ਹੈ।
ਤੁਰਕ ਤਰੀਕਤਿ ਜਾਨੀਐ ਹਿੰਦੂ ਬੇਦ ਪੁਰਾਨ॥
ਮਨ ਸਮਝਾਵਨ ਕਾਰਨੇ ਕਛੂਅਕ ਪੜੀਐ ਗਿਆਨ॥੫॥  ਪੰਨਾ- ੩੪੦॥
ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਜਦੋਂ ਭਾਈ ਸਾਹਿਬ ਭਾਈ ਕਾਹਨ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨਾਭਾ ਜੀ ਦਾ ਇਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ, ਮਹਾਨਕੋਸ਼ ਵੇਖਿਆ ਤਾਂ ਕਪਿ ਸ਼ਬਦ ਦੇ ਅਰਥ ਪੱੜ ਕੇ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਹਨਾਂ ਲਿਖਿਆ ਕਿ ਕਪਿ ਕਪ ਕਪੈ ਕਪਹਿ ਇਹ ਸਾਰੇ ਇਕ ਸਰੂਪ ਵਾਲੇ ਸਬਦ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਰਥ ਇਹ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ।
ਕਪੈ –ਕੰਬਨਾਂ -ਹੱਥ ਮਰੋੜੈ ਤਨ ਕਪੈ ਸਿਆਹੁ ਹੋਆ ਸੇਤ॥ ਕਪਿ-ਚਲਨਾਂ, ਹਿਲਨਾਂ ਬਾਂਦਰ ,ਹਾਥੀ, ਸੂਰਜ, ਬਲਦ।
ਕਪਿ ਕੁੰਜਰੇ-ਹਨੂਮਾਨ, ਕਪਿਕੇਤ-ਅਰਜੁਨ  ਜਿਸ ਦੇ ਝੰਡੇ ਵਿਚ ਬਾਂਦਰ ਦਾ ਨਿਸ਼ਾਨ ਹੈ,
ਕਪਿ ਪਤਿ-ਰਾਜਾ ਸੁਗਰੀਵ ਜੋ ਬਾਂਦਰਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ। ਕਪਿ ਦਾ ਅਰਥ ਹਾਥੀ ਇਹ ਮੇਰੇ ਵਾਸਤੇ ਭੀ ਨਵਾਂ ਅਰਥ ਸਾਹਮਣੇ ਆਇਆ ਹੈ। ਬਸ ਇਸੇ ਤਰਾਂ ਹੀ ਅੱਖਰ ਅੱਖਰ ਪੜ ਕੇ ਗਿਆਨ ਵਿਚ ਵਾਧਾ ਹੁੰਦਾਂ ਹੈ ।ਗੁਰੁ ਕਿਰਪਾ ਕਰਨ ਬਾਣੀ ਦੇ ਪੜ੍ਹਨ ਵਿਚਾਰਨ ਦੀ ਸੱਭ ਨੂੰ ਸੁਮਤ ਬਖਸ਼ਨ ਜੀ।
                                          ਪ੍ਰਕਰਨ ਲਿਖਿਆ ੨੮/੭/੨੦੧੩
                              ਫੋਨ ਨ: ੯੮੮੮੧੫੧੬੮੬ 

ਗੁਰ ਮਤਿ ਦੇ ਦੀਵੇ


ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੇ ਅੰਦਰ ਵਿਸਾਖੀ ਅਤੇ ਦਿਵਾਲੀ ਦੋ ਤਿਉਹਾਰ ਗੁਰੂ ਕਾਲ ਤੋਂ ਮਨਾਏ ਜਾਦੇਂ ਹਨ।ਇ੍ਹਨਾਂ ਮੇਲਿਆਂ ਨੂੰ ਮਨਾਉਣ ਦਾ ਕਾਰਣ ਇਹ ਸੀ ਕਿ ਸੰਗਤਾਂ ਦਾ ਇਕੱਠ ਗੁਰੂ ਘੱਰ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤਾਤ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇ ਤੇ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਨਾਮ ਲੇਵਾ ਅਪਣੇ ਗੁਰਸਿਖ ਭਰਾਂਵਾ ਨੂੰ ਮਿਲ ਕੇ ਇਕ ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਪਿਆਰ ਦੀ ਸਾਂਝ ਪਾ ਸਕਣ।ਇਹ ਇਕੱਠ  ਸਿਖੀ  ਦੇ ਪ੍ਰਚਾਰ ਵਿੱਚ ਭੀ ਸਹਾਇਕ ਹੁੰਦੇ ਸਨ।ਸਿਖਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਪਰ ਪਿਆਰ ਭੀ ਵਧਾਉਦੇ ਸਨ।ਸਿਖ ਧਰਮ ਅੰਦਰ ਵਿਸਾਖੀ ਦਾ ਇਕੱਠ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਤੋਂ ਅਰੰਭ ਹੋਇਆ।ਦਿਵਾਲੀ ਦਾ ਤਿਉਹਾਰ ਮੀਰੀ ਪੀਰੀ ਦੇ ਮਾਲਕ ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਨੇ ਗਵਾਲੀਅਰ ਦੇ ਕਿਲੇ ਵਿਚੋਂ ਰਿਹਾਅ ਹੋ ਕੇ ਅਮਿੰ੍ਰਤਸਰ ਆ ਕੇ ਮਨਾਉਣਾ ਅਰੰਭ ਕੀਤਾ।ਪਹਿਲਾਂ ਦੀਵਾਲੀ ਦਾ ਇਕੱਠ ਗੁਰੂ ਘੱਰ ਵਿੱਚ ਨਹੀ ਸੀ ਹੋਇਆ ਕਰਦਾ। ਇਸਦਾ ਕਾਰਨ ਇਹ ਸੀ ਕਿ ਵਕਤ ਦੀ ਹਕੂਮਤ ਦੇ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਜਹਾਂਗੀਰ ਨੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਨੂੰ ੧੬੦੯ ਵਿੱਚ ਦਿਲੀ ਮੰਗਵਾਂ ਕਿ ਕੈਦ ਕਰਕੇ ਗਵਾਲੀਅਰ ਦੇ ਕਿਲੇ ਵਿੱਚ ਭੇਜ ਦਿਤਾ।ਜਿਥੋਂ ਕਿਤੇ ਕਦੇ ਵਾਪਸ ਆਉਣ ਦੀ ਉਮੈਦ ਨਹੀ ਸੀ ਰੱਖੀ ਜਾਦੀ ।ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਸਬੂਤ ਪਹਿਲਾਂ ਕੈਦ ਕੀਤੇ ਬਵੰਜਾਂ ਰਾਜਿਆਂ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਸਾਡੇ ਸਾਹਮਣੇ ਹੈ। ਜੋ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਅਕਬਰ ਨੇ ਕੈਦ ਕੀਤੇ ਸਨ ਤੇ ਇਸ ਵਕਤ ਹਕੂਮਤ ਜਹਾਂਗੀਰ ਦੀ ਅਰੰਭ ਹੋ ਚੁਕੀ ਸੀ।ਇਨ੍ਹਾਂ ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਵਾਰਾ ਦੀ ਕੋਈ ਅਪੀਲ ,ਵਕੀਲਾਂ ਦੀ ਦਲੀਲ, ਨਾ ਅਕਬਰ ਦੇ ਦਰਬਾਰ ੱਿਵਚ ਤੇ ਨਾ ਹੀ ਜਹਾਗੀਰ ਦੇ ਦਰਬਾਰ ਵਿੱਚ ਚੱਲ ਸਕੀ ਸੀ।ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦਾ ਆਪ ਇਸ ਕਿਲੇ ਵਿੱਚੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋਣਾ ਤੇ ਬਵੰਜਾਂ ਰਾਜਿਆਂ ਨੂੰ ਭੀ ਮੁਕਤ ਕਰਵਾ ਦੇਣਾ ਇਕ ਬਹੁਤ ਵਡੀਗੱਲ ਸੀ।
  ੧੬੧੨ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਤਿੰਨ ਸਾਲਾ ਬਾਅਦ ਸ੍ਰੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ  ਸਾਹਿਬ ਆਏ ਸਨ। ਤੇ ਉਹ ਸੰਗਤਾਂ ਜਿਨਾਂ੍ਹ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮਹਿਬੂਬ ਪਿਆਰੇ ਸਤਿਗੁਰੂ ਜੀ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਵਾਸਤੇ ਕਿਤਨਾਂ ਜ਼ਫ਼ਰ ਜਾਲ ਕੇ ਗਵਾਲੀਅਰ ਪਹੁੰਚਕੇ ਭੀ ਗੁਰੂ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਦਿਦਾਰੇ ਨਹੀ ਸਨ ਕਰ ਸਕੀਆਂ। ਅੱਜ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਪਿਆਰਾ ਇਤਨੇ ਸਮੇ ਬਾਅਦ ਘੱਰ ਆਇਆ ਹੋਵੇ ਤੇ ਸੰਗਤਾਂ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਣ ਵਾਸਤੇ ਨਾਂ ਪਹੁੰਚਨ? ਇਧਰ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਭੀ ਅਪਣੀਆਂ ਪਿਆਰੀਆ ਸੰਗਤਾਂ ਵਾਸਤੇ ਅਥਾਹ ਪਿਆਰ ਸੀ।ਗੁਰੂ ਦਾ ਪਿਆਰ ਕਿਸੇ ਪਤੰਗੇ ਵਰਗਾ ਜਾਂ  ਜਾਂ ਭੌਰੇ ਵਰਗਾ ਨਹੀ ਜੋ ਇਕ ਪਾਸੇ ਵਾਲਾ ਹੋਵੇ ਗੁਰੂ ਦਾ ਪਿਆਰ ਦੋ ਪਾਸੀ ਹੈ।ਭਾਈ ਸਾਹਿਬ ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਜੀ ਨੇ ਇਕ ਬਹੁਤ ਸੁੰਦਰ ਸਵੈਯਾ ਇਸ ਸਬੰਧੀ ਉਚਾਰਨ ਕੀਤਾ ਹੈ।
 ਦੀਪਕ ਪੈ ਆਵਤ ਪਤੰਗ ਪ੍ਰੀਤ ਰੀਤ ਲਗਿ ,ਦੀਪ ਕਰ ਮਹਾ ਬਿਪਰੀਤ ਮਿਲੇ ਜਾਰਿ ਹੈ॥
ਅਲਿ ਚਲਿ ਆਵਤ ਕਮਲ ਪੈ ਸਨੇਹ ਕਰਿ, ਕਮਲ ਸੰਪਟ ਬਾਂਧਿ ਪ੍ਰਾਨ ਪ੍ਰਹਾਰ ਹੈ॥
ਮਨ ਬਚ ਕ੍ਰਮ ਜਲ ਮੀਨ ਲਿਵਲੀਨ ਗਤਿ,ਬਿਛਰਤ ਰਾਖਿ ਨ ਸਕਤ ਗਹਿ ਡਾਰਿ ਹੈ।
ਦੁਕਦਾਈ ਪ੍ਰੀਤ ਕੀ ਪ੍ਰਤੀਤ ਕੈ ਮਰੈ, ਨ ਟਰੈ, ਗੁਰਸਿਖ ਸੁਖਦਾਈ ਪ੍ਰੀਤ ਕਿਉਂ ਬਿਸਾਰਿ ਹੈ॥
   ਦੇ ਸੁਭਾਅ ਅਨੁਸਾਰ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਭੀ ਅਪਣੇ ਪਿਆਰਿਆਂ ਨੂੰ ਮਿਲਨਾਂ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਂਂਨ।  ਦੀਵਾਲੀ ਨੇੜੈ ਆ ਰਹੀ ਸੀ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਨੇ ਇਸੇ ਦੀਵਾਲੀ ਤੇ ਹੀ ਇਕੱਠ ਕਰਨ ਦਾ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਬਣਾ ਲਿਆ।ਨਾ ਕਿ ਉਸ ਦਿਨ ਹੀ ਦਿਵਾਲੀ ਸੀ ? ਸੰਗਤਾਂ ਨੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਪਿਆਰ ਦਾ ਅਨੰਦ ਮਾਣਿਆ ਖੁਸ਼ੀਆਂ ਮਨਾਈਆਂ ਬਚਨ ਬਿਲਾਸ ਹੋਏ ਗੁਰੂ ਦੀਆਂ ਅਸੀਸਾਂ ਲੈ ਕੈ ਸੰਗਤਾਂ ਵਾਪਸ ਆਪੋ ਆਪਣੇ ਘਰਾਂ ਨੂੰ ਪਰਤ ਗਈਆਂ।ਤੇ ਇਸੇ ਤਰਾਂ੍ਹ  ਹੀ ਫਿਰ ਅਗਲੇ ਸਾਲ ਇਕੱਠ ਹੋਏ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਬਚਨਾਂ ਨਾਲ ਸਾਂਝ ਪਾਈ  ਗੁਰ ਉਪਦੇਸ਼ ਸੁਣਿਆ ਤੇ ਮੰਨਿਆ ਤੇ ਮੰਨ ਵਿੱਚ ਵਸਾਇਆ।ਜੋ ਇਕ ਸਿੱਖ ਲਈ ਹੁਕਮ ਹੈ।
  ਕੀ ਗੁਰੂ ਦਾ ਹੁਕਮ ਹੈ ਕਿ ਆਹ ਦੀਵੇ ਬਾਲੋ ਆਤਸ਼ਬਾਜ਼ੀ ਚਲਾਓ ਗੁਰੂ ਪਿਆਰਿਓ ਇਹ ਤਾਂ ਬਾਹਰ ਦੀ ਖੁਸੀ ਹੈ । ਇਹ ਤਾਂ ਬਾਹਰ ਦੀ ਲਾਈਟ ਹੈ,ਕੀ ਇਹ ਰੋਸ਼ਨੀ ਕਰਨ ਦਾ ਸਾਨੂੰ ਗੁਰੂ ਨੇ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿਤਾ ਸੀ।ਇਤਿਹਾਸ ਉਹ ਜੋ ਬਾਣੀ ਨਾਲ ਮੇਲ ਖਾਏ ,ਫਿਰਗੁਰੂ ਤਾਂ ਬਾਣੀ ਰਾਹੀ ਕਹਿ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਸਤਿਗੁਰ ਸਬਦਿ ਉਜਾਰੋ ਦੀਪਾ॥
ਬਿਨਸਿਓ ਅੰਧਕਾਰ ਤਿਹ ਮੰਦਰ ਰਤਨ ਕੋਠੜੀ ਖੁਲੀ ਅਨੂਪਾ॥ਰਾਗ ਬਿਲਾ:੫॥੮੨੧॥ਪੰਨਾਂ
 ਗੁਰੂ ਪਿਆਰਿਓ ਸਬਦ ਦਾ ਦੀਵਾ ਅਪਣੇ ਅੰਦਰ ਬਾਲੋ । ਜਿਸ ਨਾਲ ਅਗਿਆਨਤਾ ਦਾ ਅੰਧੇਰਾ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ।ਗੁਰੂ ਤਾਂ ਕਹਿ ਰਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਬਾਹਰ ਦੇ  ਦੀਵੇ ਤੂੰ ਜਿਤਨੇ ਮਰਜੀ ਬਾਲ ਲੈ ।ਸੱਭ ਤੋ ਵਡੇ ਦੀਵੇ ਸੂਰਜ ਤੇ ਚੰਦਰਮਾਂ ਹਨ ਜੋ ਦਿਨ ਰਾਤ ਹੀ ਬਲਦੇ ਹਨ ਇਹਨਾਂ ਵਰਗੇ ਇਕ ਨਹੀ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਭੀ ਬਾਲ ਲਵੇ ਤਾਂ ਬਾਹਰ ਦਾ ਚਾਣਨ ਤਾਂ ਵੱਧ ਜਾਏਗਾ ਪਰ ਤੇਰੇ ਅੰਦਰ ਹਨੇਰਾ ਹੀ ਰਹੇਗਾ।ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਜੀ ਆਸਾ ਜੀ ਦੀ ਵਾਰ ਵਿੱਚ ਕਹਿ ਰਹੇ ਹਨ।
ਜੇ ਸਉ ਚੰਦਾ ਉਗਵਹਿ ਸੂਰਜ ਚੜਹਿ ਹਜਾਰ॥
ਏਤੇ ਚਾਣਨ ਹੋਦਿੰਆਂ ਗੁਰ ਬਿਨ ਘੋਰ ਅੰਧਾਰ॥ ਪੰਨਾਂ ੪੬੨॥ਵਾਰ ਆਸਾ॥
ਕਿਉਕਿ ਗੁਰੂ ਖੁਦ ਇਕ ਦੀਵਾ ਹੈ ਜਿਸ  ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ ਆਮ ਦੀਵਾ ਤਾਂ ਜਿਥੇ ਬਾਲਿਆ ਜਾਵੇ ਉਥੇ ਹੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ॥ ਪਰ ਗੁਰੂ ਰੂਪੀ ਦੀਵੇ ਬਾਰੇ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਫੁਰਮਾਂ ਰਹੇ ਹਨ।
ਗੁਰ ਦਾਤਾ ਗੁਰ ਹਿਵੈ ਘਰਿ ਗੁਰ ਦੀਪਕ ਤਿਹੁ ਲੋਇ॥
ਦੀਵਾ ਬਲੈ ਅੰਧੈਰਾ ਜਾਇ॥ਸੂਹੀ ਦੀ ਵਾਰ॥
ਗੁਰ ਕਾ ਸਬਦ ਕਰਿ ਦੀਪਕੋ,ਇਹ ਸਤ ਕੀ ਸੇਜ ਵਿਛਾਇ ਰੀ॥ਆਸਾ ਮ:੫॥੪੦੦॥ਪੰਨਾ
ਦੀਪਕ ਸਬਦ ਵਿਗਾਸਿਆ ਰਾਮ ਨਾਮ ਉਰਹਾਰੁ॥ਸ੍ਰੀ ਰਾਗ  ਮ: ੧॥੫੪॥ਪੰਨਾਂ
ਸਬਦੈ ਸੁਹਾਵੈ ਤਾਪਤਿ ਪਾਵੈ ਦੀਪਕ ਦੇਹ ਉਜਾਰੈ ॥੨੪੩॥
ਸੋ ਗੁਰੂ ਪਿਆਰਿਓ ਗੁਰੂ ਕਿਤੇ ਭੀ ਸਾਨੂੰ ਬਾਹਰੀ ਦੀਵੇ ਬਾਲਨ ਦਾ ਉਪਦੇਸ਼ ਨਹੀ ਦੇਦਾਂ  ਗੁਰੂ ਤੇ ਜਦੋਂ ਭੀ ਗੱਲ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅੰਦਰ ਆਤਮੇ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਪੰਚਮ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਰਾਗ ਸੋਰਠਿ ਪੰਨਾਂ - ੬੦੯ ਤੇ ਕਹਿ ਰਹੇ ਹਨ ।
ਗੁਰ ਪੂਰਾ ਭੇਟਿਓ ਵਡਭਾਗੀ ਮਨਹਿ ਭਇਆ ਪਰਗਾਸਾ॥
ਕੋਇ ਨ ਪਹੂੰਚਨ ਹਾਰਾ ਦੂਜਾ ,ਅਪਨੇ ਸਾਹਿਬ ਕਾ ਭਰਵਾਸਾ॥
ਦੀਵਾਲੀ ਸੱਭ ਨੂੰ ਮੁਬਾਰਕ ਜੇ ਸਾਨੂੰ ਅੰਦਰ ਦਾ ਦੀਵਾ ਬਾਲਨਾ ਆ ਜਾਵੇ।ਅਸੀ ਅਪਣੇ ਮਨ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਦੀ ਮਤਿ ਨਾਲ ਰੋਸ਼ਨ ਕਰਕੇ ਹੋਰਨਾਂ ਦੇ ਬੁਝੇ ਹੋਏ ਦੀਵੇ ਜਗਾ ਸਕੀਏ।
ਦੀਪਕ ਤੇ ਦੀਪਕ ਪ੍ਰਗਾਸਿਆ ਤ੍ਰਿਭਵਨ ਜੋਤਿ ਦਿਖਾਈ॥ਰਾਗ ਰਾਮਕਲੀ ਮ:੧॥
  ਜਗਦੇ ਦੀਵੇ ਤੋਂ ਬੁਝੈ ਦੀਵੇ ਨੂੰ ਜਗਾ ਕਿ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੇ ਪੰਥ ਵਿੱਚ ਰੋਸ਼ਨੀ ਦਾ ਹੋਰ ਵਾਧਾ ਕਰੀਏ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਜਗਦਾ ਦੀਵਾ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਹਨ ਜਿਨਾਂ੍ਹ ਦੀ ਬਾਣੀ ਤੋਂ ਉਪਦੇਸ਼  ਲੈ ਕੇ ਸੱਚ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਦੇ ਪਾਂਧੀ ਬਣਨਾ ਹੈ॥ਗੁਰੂ ਸੱਭ ਦਾ ਭਲਾ ਕਰਣ ਜੀ॥
ਪ੍ਰਕਰਣ ਲਿਖਿਆ ੪ਅਕਤੂਬਰ ੨੦੧੩-੧੦-੦੪
ਦਲੇਰ ਸਿੰਘ ਜੋਸ਼ 0091-9888151686